Pompa, bir akışkanı bir noktadan diğerine aktarmak veya basıncını artırmak için mekanik enerjiyi akışkan enerjisine dönüştüren makinedir. Endüstriyel pompalar çalışma prensiplerine göre iki ana aileye ayrılır: akışkana hız kazandırarak çalışan santrifüj pompalar ve her çevrimde sabit bir hacmi mekanik olarak iten pozitif deplasmanlı pompalar.
Doğru pompa seçimi, işletme maliyetinden ürün kalitesine, bakım sıklığından emniyete kadar pek çok sonucu doğrudan belirler. Bu sayfada pompa çeşitlerini, her ailenin hangi koşullarda öne çıktığını ve akışkanınıza uygun pompayı nasıl seçeceğinizi bulacaksınız.
Metrans, 1991’den bu yana 20’den fazla dünya markasının Türkiye distribütörü olarak endüstriyel pompa tedariki, montajı ve satış sonrası servisini yürütüyor.
Her pompanın temel işi aynıdır: emme tarafında düşük basınç oluşturarak akışkanı içeri çekmek, basma tarafında ise akışkanı hatta itmek. Pompa aileleri arasındaki fark, bu işi nasıl yaptıklarındadır.
Santrifüj pompalarda dönen bir çark akışkana hız kazandırır, gövde bu hızı basınca dönüştürür. Debi, hattaki dirence göre değişir: direnç arttığında debi düşer.
Pozitif deplasmanlı pompalarda ise akışkan kapalı hacimler içinde hapsedilir ve mekanik olarak ileri itilir. Her devirde yer değiştiren hacim sabittir; debi hat basıncından büyük ölçüde bağımsızdır.
Bu tek fark, iki ailenin kullanım alanlarını belirler. Karşılaştırmanın ayrıntısı için santrifüj ve pozitif deplasmanlı pompa farkı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Endüstride en yaygın kullanılan pompa ailesidir. Düşük viskoziteli akışkanların yüksek debide transferinde verimli ve ekonomiktir. Yapısı basit, bakımı kolaydır.
Santrifüj pompanın sınırları da nettir: kendinden emişli değildir, çalışmaya başlamadan önce gövdenin dolu olması gerekir; viskozite arttıkça verimi hızla düşer; kuru çalışmaya dayanıklı değildir.
Başlıca alt tipleri tek ve çok kademeli santrifüj pompalar, manyetik kavramalı ve salmastrasız pompalar, hijyenik pompalar, dalgıç tip ağır hizmet pompaları ve kendinden emişli pompalardır.
Santrifüj pompa çeşitlerini inceleyin →
Viskoz, kesmeye duyarlı, katı partikül içeren veya hassas dozajlama gerektiren akışkanlarda tercih edilen ailedir. Sabit debi, yüksek basınç kabiliyeti ve çoğu tipte kendinden emiş başlıca avantajlarıdır.
Pozitif deplasmanlı pompa çeşitlerini inceleyin →
Esnek bir diyaframın ileri geri hareketiyle çalışır; akışkan tahrik mekanizmasından tamamen ayrılmıştır. Hava tahrikli olanlar elektriksiz çalıştığı için patlayıcı ortamlarda, hidrolik tahrikli olanlar ise hassas dozajlamada öne çıkar.
Hava tahrikli diyaframlı pompalar · Elektrikli diyaframlı pompalar · Hidrolik diyaframlı dozaj pompaları
Esnek bir hortumun makaralarla sıkıştırılmasıyla çalışır; akışkan yalnızca hortumla temas eder. Aşındırıcı çamur ve yüksek katı oranlı süspansiyonlarda rakipsizdir.
Hortum pompalar · Peristaltik pompa nedir
Vidalı pompalarda iç içe dönen vidalar, burgulu (eksantrik helezon) pompalarda ise bir rotor ile stator arasında oluşan boşluklar akışkanı taşır. Viskoz akışkanlarda düzgün, darbesiz akış sağlar.
Vidalı pompalar · Burgulu pompalar · Mono pompa nedir
Dişli pompalar yağ ve viskoz akışkanlarda kompakt bir çözüm sunar. Loblu pompalar temas etmeyen rotorlarıyla hijyenik uygulamalarda ve kesmeye duyarlı ürünlerde öne çıkar. Paletli tip pompalar ise aşınmayı kendiliğinden telafi eden yapısıyla akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz transferinde yaygındır.
Dişli pompalar · Loblu ve döner pistonlu pompalar · Paletli pompalar
Bir piston veya plancırın ileri geri hareketiyle çalışır. Çok yüksek basınç üretebilir; yüksek basınçlı temizleme, test ve proses uygulamalarında kullanılır.
Pistonlu yüksek basınç pompaları
Esnek kanatlı bir pervanenin eksantrik gövde içinde dönmesiyle çalışır. Kendinden emişli, düşük kesme kuvvetli ve kompakt yapısıyla gıda ve denizcilik uygulamalarında tercih edilir.
Bazı uygulamalar pompa ailesinden bağımsız olarak özel gereklilikler taşır:
Varil ve konteyner boşaltma için taşınabilir varil pompaları; çok düşük sıcaklıklardaki akışkanlar için kriyojenik pompalar; sektörel şartname gerektiren projeler için API ve ISO uyumlu pompalar.
Pompa seçiminde ilk soru her zaman akışkanla ilgilidir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan koşullara göre ilk bakılması gereken pompa tipini gösterir.
| Akışkan / koşul | Öncelikli pompa tipi | Neden |
|---|---|---|
| Su gibi düşük viskoziteli, yüksek debi | Santrifüj | En verimli ve ekonomik çözüm |
| Yüksek viskozite (yağ, reçine, bal kıvamı) | Vidalı, dişli, loblu | Viskozite arttıkça verim korunur |
| Aşındırıcı çamur, yüksek katı oranı | Hortum (peristaltik) | Akışkan yalnızca hortumla temas eder |
| Hassas, tekrarlanabilir dozajlama | Diyaframlı dozaj | Debi ayarlanabilir ve sabittir |
| Toksik, yanıcı, kaçağa tolerans yok | Manyetik kavramalı, diyaframlı | Salmastra yok, sızdırmaz |
| Patlayıcı ortam | Hava tahrikli diyaframlı | Elektrik motoru yok |
| Kesmeye duyarlı ürün (gıda, emülsiyon) | Loblu, peristaltik, hijyenik | Düşük kesme kuvveti |
| Çok yüksek basınç | Pistonlu | Yüzlerce bar basınç üretebilir |
| Asit, baz, agresif kimyasal | Özel malzemeli santrifüj, plastik diyaframlı | Malzeme uyumu belirleyici |
| Kuru çalışma ihtimali olan hat | Diyaframlı, peristaltik | Kuru çalışmada hasar görmez |
Akışkanın ardından debi, basma yüksekliği, NPSH, sıcaklık ve malzeme uyumu değerlendirilir. Ayrıntılı kriterler için pompa seçiminde 10 kritik faktör, hesaplama için pompa hesaplama ve NPSH nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. Özel durumlar için viskoz sıvılar için pompa seçimi ve kimyasal dirençli pompa seçimi.
Doğru seçilmiş bir pompa bile yanlış işletildiğinde erken arızalanır. Pompa ömrünü en çok etkileyen üç başlık vardır.
Çalışma noktası. Pompanın en yüksek verim noktasından uzakta çalışması titreşimi, yatak yükünü ve enerji tüketimini artırır. Aşırı boyutlandırılmış pompalar bu sorunun en yaygın kaynağıdır.
Emme koşulları. Yetersiz emme yükü kavitasyona, kavitasyon da çark aşınmasına ve titreşime yol açar. Emme hattı tasarımı çoğu zaman pompanın kendisinden daha belirleyicidir.
Montaj ve hizalama. Boru gerilmesi, zayıf temel ve hizalama hatası yatak ve salmastra ömrünü kısaltır.
Pompa ömrüne etki eden kritik faktörler · Pompada kavitasyon nedir
Her sektörün pompa seçiminde öne çıkan gerekliliği farklıdır. Kimyada malzeme uyumu ve sızdırmazlık, gıdada temizlenebilirlik, madencilikte aşınma direnci, petrokimyada API uyumu, ilaçta izlenebilirlik, akaryakıtta ise ölçüm doğruluğu ve emniyet belirleyici olur.
LEWA, Goulds Pumps, ITT Rheinhütte, Alfa Laval, Almatec, Bredel, Leistritz, Mono/Moyno, Abel, Uraca, Lutz, Jabsco, Wilden, Blackmer ve Nikkiso.
Endüstriyel pompalar iki ana aileye ayrılır. Santrifüj pompalar dönen bir çarkla akışkana hız kazandırır; tek ve çok kademeli, manyetik kavramalı, hijyenik ve dalgıç tipleri bu ailedendir. Pozitif deplasmanlı pompalar ise akışkanı sabit hacimler halinde mekanik olarak iter; diyaframlı, hortum (peristaltik), vidalı, burgulu, dişli, loblu, paletli ve pistonlu pompalar bu ailede yer alır.
Santrifüj pompanın debisi hattaki dirence göre değişir; direnç arttıkça debi düşer. Pozitif deplasmanlı pompanın debisi ise her devirde sabit bir hacim ittiği için hat basıncından büyük ölçüde bağımsızdır. Bu nedenle düşük viskoziteli akışkanların yüksek debide transferinde santrifüj, viskoz akışkanlar ve hassas dozajlamada pozitif deplasmanlı pompa tercih edilir.
Temel veriler debi, basma yüksekliği ve akışkanın özellikleridir: viskozite, yoğunluk, sıcaklık, kimyasal karakter ve katı partikül içeriği. Bunlara ek olarak emme koşulları, çalışma rejimi (sürekli veya kesikli), patlayıcı ortam gerekliliği ve varsa sektörel şartname seçimi belirler. Bu bilgiler netleştiğinde doğru pompa tipi ve malzeme seçimi yapılabilir.
Hava tahrikli diyaframlı pompalar ve peristaltik hortum pompalar kuru çalışmada hasar görmez; akışkanla yağlanan veya sürtünerek ısınan bir elemanları yoktur. Santrifüj, dişli ve vidalı pompalar ise kuru çalıştığında salmastra ve iç parçalar hızla hasar görür. Kuru çalışma riski olan hatlarda seviye kontrolü veya uygun pompa tipi seçimi önemlidir.
Akışkan tipi, debi, basma yüksekliği ve çalışma koşullarınızı iletin; teknik ekibimiz uygun pompa tipini, malzeme seçimini ve teklifi hazırlasın.
